Þorskstofninn fer stækkandi
Mat Hafrannsóknastofnunarinnar á ástandi þorskstofnsins sem nú liggur fyrir, var jákvæðara en flestir þorðu að vona. Bráðabirgðaniðurstöður stofnunarinnar frá því í apríl sl. voru vísbending um að ekki væri mikilla tíðinda að vænta um uppbyggingu stofnsins. Þeim mun gleðilegra er að lesa það nú út úr skýrslu stofnunarinnar nú að þorskstofninn, okkar mikilvægasti nytjastofn, sé í ótvíræðum vexti.
Hrygningarstofninn er nú mældur 300 þúsund tonn og talið að hann verði á næsta ári 325 þúsund tonn. Viðmiðunarstofninn, sem er fiskur 4 ára og eldri, er talinn 846 þúsund tonn og verða 902 þúsund tonn á næsta ári. Þetta verður grundvöllur kvótaúthlutunar næstu tveggja fiskveiðiára. Þá er ljóst að sóknarþungi við þorskveiðar hefur snar minnkað og er fiskveiðidánartalan nú orðin sú lægsta í hálfa öld. Loks er þess að geta að nýliðun tveggja síðustu ára er miklu mun betri en við höfum séð á þessari öld, þegar hún hefur verið mjög hrakleg og skýrir rýrar aflaheimildir í þorski á þessum tíma. Þá getur að líta þau tíðindi úr skýrslunni, að hluti af stækkandi þorskstofni megi skýra með Grænlandsgöngum Þetta er talið skýra um 50 þúsund tonn af viðmiðunarstofninum núna.
Hvernig var staðan?
Hverfum nú aftur til ársins 2007. Þá lá fyrir veiðiráðgjöf Hafrannsóknarstofnunarinnar, þar sem lagður var til gríðarlegur niðurskurður aflaheimilda. Veiðistofninn hafði farið minnkandi, var kominn ofan í 650 þúsund tonn og talið að hann færi í 570 þúsund tonn næsta ár. Enn fremur var því spáð að veiðistofninn yrði um 600 þúsund næstu árin á eftir að óbreyttu. Þetta hefði því haft í för með sér árvissar tillögur stofnunarinnar um frekari niðurskurð. Þetta var sá veruleiki sem við stóðum þá frammi fyrir. Hrygningarstofninn hafði heldur minnkað og talinn verða um 180 þúsund tonn næstu árin.
Hvernig virkar aflareglan?
Við höfum nú byggt á aflareglu í einhverri mynd frá árinu 1995/1996. Með henni hefur þess verið freistað að ákveða að tiltekið hlutfall sé veitt af veiðistofninum hvert ár. Jafnframt hefur niðurstaðan verið sú að hafa sveiflujöfnun, þannig að við ákvörðun árlegs aflamagns næsta fiskveiðiárs sé stuðst að hálfu við úthlutað aflamagn á yfirstandandi fiskveiðiári. Fyrir sveiflujöfnun eru skýr efnahagsleg rök og ekki síst markaðsleg; að tryggja tiltekinn stöðugleika við úthlutun aflamagnsins. Við þá gefnu forsendu að þorskstofninn sé í góðu ásigkomulagi er þetta fyllilega í samræmi við jafnvel ítrustu varúðarnálgun við auðlindanýtinguna. Nokkrar nefndir sérfræðinga og aðila innan sjávarútvegsins hafa komið að mótun reglunnar.
Þetta þýðir að aflamagn næsta fiskveiðiárs mun sem fyrr ekki nema að hálfu ráðast af stærð veiðistofnsins. Kvótinn á þessu ári ræður þarna förinni líka. Tökum dæmi frá aflaákvörðuninni á yfirstandandi fiskveiðiári. Þar lá til grundvallar tvennt. Kvóti fiskveiðiársins á undan var 160 þúsund tonn, sem ég lagði til í ársbyrjun 2009 og jók þar með aflamagnið frá því sem upphaflega hafði verið ákveðið. Viðmiðunarstofninn var metinn 702 þúsund tonn í ársbyrjun 2009. Með því að aflareglan gengur út frá 20% nýtingarhlutfalli gaf það að óbreyttu 140 þúsund tonna kvóta, en að teknu tilliti til aflans á yfirstandandi ári var aflamarkið ákveðið 150 þúsund tonn. Sama gildir núna. Til viðmiðunar er viðmiðunarstofn sem er nú mældur 846 þúsund tonn. Með sömu útreikningum verður kvótinn því 160 þúsund tonn á næsta fiskveiðiári.
Þetta virkar þá þannig að þegar stofn er í vexti hægir reglan á að menn njóti stofnstærðaraukningarinnar í auknum aflaheimildum. En í minnkandi stofni hægir reglan á skerðingunni. Er með öðrum orðum sveiflujafnandi.
Þessa hluti er mjög nauðsynlegt að hafa í huga. Núverandi ríkisstjórn samþykkti nefnilega strax á upphafsdögum ferlis síns að stuðst yrði við 20% nýtingarhlutfall við þorskveiði næstu 5 árin. Og það sem meira er. Þessi regla var send út til Alþjóðahafrannsóknarráðsins, ICES, sem tók hana út og staðfesti að hún væri í samræmi við alþjóðleg viðmið um varúðarnálgun við auðlindanýtingu. Þar með er auðvitað orðið morgunljóst að ríkisstjórnin ætlar að fylgja þessari stefnu næstu árin.
Í anda leyndarhyggjunnar
Í anda leyndarhyggju þeirrar sem núverandi ríkisstjórn hefur fylgt af trúmennsku, var þessi mikilvæga stefnumótun ríkisstjórnarinnar ekki kunngerð. Lá hún þó fyrir í fyrra þegar ástandsskýrsla Hafrannsóknarstofnunarinnar var kynnt í júníbyrjun. En um hana var samviskusamlega þagað. Furðu vekur að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra minntist ekki einu orði á þessa niðurstöðu ríkisstjórnarinnar í ræðu sinni á Sjómannadag í fyrra. Í ræðunni lét ráðherrann eins og ekkert hefði gerst. Þó er nú ljóst að ríkisstjórnin var í rauninni búin að ákveða heildarafla í þorski með ákvörðun sinni um aflaregluna. Þeim mun óskiljanlegra var allur þessi sýndarleikur og vangaveltur um hver yrði heildarafli núverandi fiskveiðiárs.
Það var líkt og fara ætti með þessa ákvörðun hennar eins og mannsmorð. Blekkingarleikur stjórnvalda í þessu máli, sem á eðli máls vegna að vera í opinberri umræðu, var mjög ámælisverður. Það var ekki fyrr en síðar og við umfjöllun ástandsskýrslunnar í Sjávarútvegs og landbúnaðarnefnd Alþingis, að málið komst upp á yfirborðið. Ég krafðist þess að sjá gögn málsins, svo sem bréfið til ICES. Þannig varð þetta mál loks opinbert.
Þetta allt saman segir okkur hins vegar að niðurstaðan hvað varðar næsta fiskveiðiár er þegar fengin. Þorskaflinn á næsta fiskveiðiári verður 160 þúsund tonn, samkvæmt samþykktri stefnu ríkisstjórnarinnar. Menn geta að sjálfsögðu haft á því misjafnar skoðanir. Við vitum líka að margir hafa þá skoðun að þorskaflinn eigi að vera meiri en þetta. En við skulum líka vera þess minnug að stefna ríkisstjórnarinnar liggur afdráttarlaus fyrir í málinu.
Leikurinn endurtekinn
Það vakti hins vegar athygli mína að sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra endurtók leikinn frá því í fyrra nú í ræðu sinni á Sjómannadaginn. Ætla hefði mátt að ráðherrann greindi frá framangreindri niðurstöðu ríkisstjórnarinnar, á þessum helga degi sjómanna, svo skömmu eftir að mat Hafrannsóknastofnunarinnar lá fyrir. Þarna var tækifærið til þess að fara yfir þessi mál og útskýra, úr því að tækifærið var ekki nýtt í fyrra. Sérstaklega vegna þess að nú eru þessi mál orðin opinber. Það var hins vegar ekki gert. Umfjöllun ráðherrans um aflaráðgjöf Hafrannsóknastofnunarinnar olli því miklum vonbrigðum þeirra sem í atvinnugreininni starfa. Ein stutt og snautleg málsgrein þar sem enga stefnumörkun var að finna. Þetta voru ekki góð skilaboð til atvinnugreinar sem býr nú við mikla pólitíska óvissu á tímum þegar alls annars er þörf.
Eða ber enn að skilja málið svo að samþykkt ríkisstjórnarinnar, með viðurkennningarstimpli Alþjóðahafrannsóknaráðsins, sé leyndarmál sem eigi að liggja í þagnargildi?
Einar Kristinn Guðfinnsson, alþingismaður, fyrrv. sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra.
Þorskstofninn fer stækkandi
Mat Hafrannsóknastofnunarinnar á ástandi þorskstofnsins sem nú liggur fyrir, var jákvæðara en flestir þorðu að vona. Bráðabirgðaniðurstöður stofnunarinnar frá því í apríl sl. voru vísbending um að ekki væri mikilla tíðinda að vænta um uppbyggingu stofnsins. Þeim mun gleðilegra er að lesa það nú út úr skýrslu stofnunarinnar nú að þorskstofninn, okkar mikilvægasti nytjastofn, sé í ótvíræðum vexti.
